Tercan Legal › Türk Vatandaşlığı Kanunu Portalı › Madde 12

5901 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu Madde 12: İstisnai Vatandaşlık ve Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı (CBI Turkey)

Öne Çıkanlar

I. Giriş

Türk vatandaşlığı doğumla veya sonradan kazanılır. Sonradan kazanma halleri içinde 5901 sayılı Kanun, vatandaşlığın yetkili makam kararı ile kazanıldığı çeşitli yollar öngörmüştür. 12. madde bunlar arasında ayrı bir mekanizma kurar: Türk vatandaşlığının istisnai yoldan kazanılması.^[1]

Yabancı yatırımcıların büyük çoğunluğu bakımından belirleyici hüküm 12. maddedir. Piyasada yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı, yatırımcı vatandaşlığı veya CBI Turkey olarak anılan programın kendine ait bir kanunu yoktur; program, 12. maddeye 2016’da eklenen ve Yönetmelik ile uygulanan bir bentten ibarettir. Yatırım yolunu 12. maddeden bağımsız okumak, hem imkânı hem hukuki riski eksik gösterir.

12. maddenin istisnai niteliği, maddede sayılan gruplardan birine giren yabancının vatandaşlığı kendiliğinden kazanacağı anlamına gelmez. Hükmün lafzı takdire dayalıdır: şartları taşıyan yabancılar, her halde millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmaması kaydıyla, Cumhurbaşkanı kararı ile Türk vatandaşlığını “kazanabilirler”. Aşağıda bu nedenle şu sorular incelenmektedir: 12. maddenin kapsamına kimler girer, gruplardan birine girmenin hukuki sonucu nedir, güvenlik şartı nasıl işler, takdir yetkisinin sınırı nedir ve başvurunun reddi veya vatandaşlık kararının sonradan geri alınması halinde idari yargı nasıl bir denetim yapar.

II. 12. Maddenin Hukuki Çerçevesi

A. İstisnai Vatandaşlığın Dört Hali

12. madde, vatandaşlığın yetkili makam kararı ile sonradan kazanılması sisteminin parçasıdır. Ayırt edici özelliği, 11. maddedeki genel şartları aramak yerine belirli gruplar için istisnai bir yol açmasıdır.^[2]

Birinci grup, Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya sayılan alanlarda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişilerdir. 2016’da eklenen ikinci grup, 6458 sayılı Kanun m. 31/1-j uyarınca yatırımcı ikamet izni alanları, Turkuaz Kart sahiplerini ve belirli aile bireylerini kapsar. Üçüncü grup vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişilerdir. Dördüncü grup ise 5543 sayılı İskân Kanunu’na tabi bir statü olan göçmen olarak kabul edilen kişilerdir.^[3]

Dolayısıyla hüküm, yatırım yoluyla Türk vatandaşlığından daha geniştir. Yatırım, 12. maddenin yollarından biridir; 12. madde ise salt bir yatırımcı vatandaşlığı hükmü değildir.

B. 12. Maddenin 11. Maddedeki Genel Yoldan Farkı

11. madde uyarınca genel yoldan başvuran yabancının, diğer şartların yanında, ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması, başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmesi, Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmesi, genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığının bulunmaması, iyi ahlak sahibi olması, yeteri kadar Türkçe konuşabilmesi, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olması ve millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmaması gerekir.^[4]

12. madde bu şartları tekrarlamaz. Özellikle beş yıllık ikamet, Türkçe bilgisi ve yerleşme niyeti aranmaz; genel şartlardan açıkça korunan yalnızca sonuncusudur. Yatırım yoluyla vatandaşlıkta yatırımcının ve ailesinin Türkiye’de yaşamadan Türk pasaportu için başvurabilmesinin sebebi budur.

C. Ortak Şart Olarak Millî Güvenlik ve Kamu Düzeni

12. maddenin tamamına yayılan tek şart, yabancının millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmamasıdır. Şart birinci fıkranın giriş cümlesinde yer alır ve dört grubun tamamını kayıtlar. 2017’de eklenen ikinci fıkra buna açık bir sonuç bağlamıştır: böyle bir engeli bulunanların talepleri Bakanlıkça reddedilir.^[5]

Millî güvenlik ve kamu düzeni, idareye başvuru dosyasındaki belgelerin ötesinde, arşiv ve istihbarat kayıtlarını da değerlendirme imkânı verir. Yatırımcı bakımından, kâğıt üzerinde eksiksiz bir başvurunun yine de sonuçsuz kalabileceği aşama burasıdır. Bununla birlikte alanın egemenlikle ilgili olması, kararı idare hukukunun dışına çıkarmaz; bu husus V. bölümde ele alınmıştır.

D. Şartları Taşımak Kazanılmış Hak Doğurmaz

2009 tarihli ilk metin de sayılan yabancıların Türk vatandaşlığını “kazanabilirler” ifadesini kullanmış, bu ifade bütün değişikliklerde korunmuştur.^[6] 12. madde, istisnai kazanmanın gerçekleşebileceği bir hukuki yol kurar; başvuranın gruplardan birine girdiğini veya yatırımı tamamladığını göstermesiyle kendiliğinden doğan bir idari sonuç öngörmez. Danıştay Onuncu Dairesi de aynı öncülden hareket ederek vatandaşlığı, Devletin egemenlik yetkisinden kaynaklanan geniş takdir yetkisine sahip olduğu bir alan olarak nitelendirmektedir.^[7]

III. 12/1-b Kapsamında Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı (CBI Turkey)

A. Kanuni Dayanak Zinciri

Yatırım yolu birbirine bağlı üç hükme dayanır. 2016 tarihli 6735 sayılı Kanun, 6458 sayılı Kanun’un 31/1-j bendine, Türkiye’de çalışmayan ancak Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırım yapacak yabancılar için yeni bir kısa dönem ikamet izni eklemiş; aynı Kanun 5901 sayılı Kanun’a 12/1-b bendini ekleyerek bu izni alanları istisnai vatandaşlık kapsamına almıştır.^[8] Uygulama Yönetmeliği’nin 20/2. maddesi de orada sayılan yatırım şartlarından birini yerine getiren yabancının 12/1-b kapsamında Cumhurbaşkanı kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabileceğini düzenler.^[9]

Uygulamada sıra şöyledir: yatırım yapılır; o yatırım türü bakımından yetkili kurum uygunluk belgesi düzenler; yatırımcı 31/1-j kapsamında ikamet izni alır; vatandaşlık başvurusu yapılır ve güvenlik ile arşiv araştırmasını da içeren inceleme yürütülür.

B. Yatırım Türleri ve Güncel Tutarlar

Yönetmelik hâlen yedi yatırım yolu öngörmektedir:

Tutarlar, elde tutma süreleri ve belge şartları Kanun’da değil Yönetmelik’te düzenlenmiştir ve 12. maddede değişiklik yapılmaksızın Cumhurbaşkanı kararı ile değiştirilebilir. Yatırımcının, yatırım tarihinde yürürlükte olan tutarı teyit etmesi gerekir.

C. Yönetmelik Değişiklikleri: 2017–2022

Yatırım türleri Yönetmelik’in 20. maddesine ilk kez 12 Ocak 2017’de girmiştir: taşınmazda 1.000.000, sabit sermayede 2.000.000, mevduat ve Devlet borçlanma araçlarında 3.000.000 ABD doları ve 100 kişilik istihdam. 19 Eylül 2018’de tutarlar taşınmazda 250.000, diğer finansal yollarda 500.000 ABD dolarına, istihdam 50 kişiye indirilmiş; yatırım fonu yolu da 500.000 ABD doları olarak belirlenmiştir. 7 Aralık 2018 tarihli değişiklik, belirli şartlarla noterde düzenlenen taşınmaz satış vaadi sözleşmelerini kapsama almıştır. 6 Ocak 2022’de “karşılığı Türk Lirası” seçeneği kaldırılmış ve yollar dövize bağlanmıştır. Son olarak 13 Mayıs 2022’de yayımlanan değişiklik, taşınmaz tutarını 13 Haziran 2022’den itibaren 400.000 ABD dolarına yükseltmiş ve bireysel emeklilik yolunu eklemiştir.^[10]

Bu nedenle hangi tutarın uygulanacağını yatırım tarihi belirler. 19 Eylül 2018 ile 12 Haziran 2022 arasında edinilen taşınmaz 250.000, 13 Haziran 2022 ve sonrasında edinilen taşınmaz 400.000 ABD doları üzerinden değerlendirilir.

D. Aile Bireyleri

12/1-b bendi yatırımcının yabancı eşini, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğunu da kapsar. Çocuğun yaşının başvuru tarihine göre mi yoksa Cumhurbaşkanı kararının tarihine göre mi belirleneceği metinden anlaşılmamaktadır; mesele VI.C’de incelenen davada Danıştay önüne gelmiş, ancak karara bağlanmamıştır.

IV. 12. Maddenin Yasama Süreci ve Gelişimi

A. 2009 Tarihli İlk Düzenleme

5901 sayılı Kanun 29 Mayıs 2009’da kabul edilmiş ve 12 Haziran 2009 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Tasarı TBMM’de 1/458 esas numarasıyla kayda alınmış, İçişleri Komisyonu raporu 90 sıra sayısı ile basılmıştır.^[11]

2009 tarihli hüküm, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile üç grup yabancının vatandaşlığı kazanabileceğini öngörüyordu: sanayi tesisi getiren veya olağanüstü hizmeti geçenler, vatandaşlığa alınması zaruri görülenler ve göçmen olarak kabul edilenler. Bugün de temel olan iki unsur, yani istisnai gruplar ve güvenlik şartı, baştan beri mevcuttur.

Madde gerekçesi 2009’da kabul edilen yapıyı açıklar. Sonradan eklenen unsurları, özellikle yatırım bendini ve ikinci fıkrayı açıklamaz ve açıklıyormuş gibi kullanılmamalıdır.

B. 2016 Genişlemesi

6735 sayılı Kanun’un 27. maddesi, 12. maddenin birinci fıkrasına bugünkü (b) bendini eklemiştir. 12. maddeye bugünkü pratik ağırlığını kazandıran değişiklik budur: yatırım yoluyla Türk vatandaşlığının tamamı bu bende dayanır; yatırım türleri ve tutarlar ise III. bölümde açıklandığı üzere Yönetmelik ile belirlenir.^[12]

C. 2017: İkinci Fıkranın Eklenmesi

7039 sayılı Kanun’un 29. maddesi ikinci fıkrayı eklemiştir. İlk metin güvenlik engelinin bulunmamasını zaten şart koşuyordu; yeni fıkra engelin varlığına açık bir sonuç bağlamış ve ret makamı olarak Bakanlığı göstermiştir. Hüküm artık iki düzeyde işler: birinci fıkra şartı koyar, ikinci fıkra şartın gerçekleşmemesi halini düzenler.^[13]

D. Bakanlar Kurulundan Cumhurbaşkanına

700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 188. maddesi, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararına ilişkin ibareyi “Cumhurbaşkanı” olarak değiştirmiş; değişiklik Temmuz 2018’de Cumhurbaşkanlığı sistemine geçişle yürürlüğe girmiştir.^[14] Eski kararlar ve yasama belgeleri yararlı olmaya devam eder, ancak kurumsal terimler ilgili tarihte yürürlükte olan hukuka göre okunmalıdır. Değişikliğin usule ilişkin bir sonucu da vardır: Cumhurbaşkanı kararlarına karşı iptal davaları ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülür; Bakanlık ret işlemleri ise idare mahkemelerinin görevindedir.^[15]

V. Takdir Yetkisi ve Sınırları

Vatandaşlık, kişi ile Devlet arasında hukuki bağ kurar; kanun koyucu da yabancının vatandaşlığa kabulü kararını yürütmenin en üst düzeyine bırakmıştır. İdarenin geniş takdir yetkisine sahip olmasının ve şekli şartların yerine getirilmesinin vatandaşlığa alınma bakımından talep edilebilir bir hak doğurmamasının sebebi budur. Doktrin de 12. maddeyi ayrı bir istisnai yol olarak ele almakta ve güvenlik şartının yarattığı takdir alanının genişliğini vurgulamaktadır; Şit Köşgeroğlu’nun çalışması kurumun tarihsel gelişimi ve 2016 genişlemesi bakımından özellikle yararlıdır.^[16]

Geniş takdir yetkisi sınırsız takdir yetkisi değildir. Danıştay Onuncu Dairesi, 12. madde uyarınca kazanılan vatandaşlığa ilişkin 4 Şubat 2026 tarihli kararında, Devletin egemenlikten kaynaklanan takdir yetkisini kabul ettikten sonra, idari işlemin hukuka uygun bir sebebe dayanması gerektiğini belirtmiştir: dayanılan sebep gerçek olmalı, yani usulüne uygun tespitlerle ortaya konulmalı ve hukuken o işleme dayanak olabilecek nitelikte bulunmalıdır.^[17]

Buradan çıkan ayrım şudur: mahkemenin kimin vatandaş olması gerektiği konusunda kendi tercihini idarenin yerine koyması yargısal denetimin işlevi değildir; kararın yeterli maddi ve hukuki dayanağının bulunup bulunmadığını incelemesi ise bu denetimin parçasıdır. Başvuran bakımından bu, güvenlik gerekçesiyle verilen ret kararının denetlenebilir olduğu, ancak denetimin yatırımın niteliğine değil sebebin varlığına ve hukuki geçerliliğine yöneldiği anlamına gelir.

VI. Danıştay İçtihadında 12. Madde

12. maddeden söz eden her karar aynı soruya cevap vermez. Bir kısmı görev veya kanun yoluna, bir kısmı (b) bendindeki aile bireylerine ilişkin ibareye, bir kısmı ise vatandaşlığın kazanılmasından sonraki döneme ilişkindir. Aşağıda her karar, neyi karara bağladığı ve neyi bağlamadığı ayrılarak aktarılmıştır.

A. Başvurunun Reddi ve Görevli Mahkeme: E. 2023/2013, K. 2023/2321, 27.04.2023

İstisnai vatandaşlık başvuruları İçişleri Bakanlığınca reddedilen Yemen uyruklu kişiler iptal davasını doğrudan Danıştay’da açmıştır. Onuncu Daire ret işleminin hukuka uygunluğunu incelememiş; uyuşmazlığın Danıştay’ın ilk derece mahkemesi olarak bakacağı davalar arasında olmadığına karar vererek davayı görev yönünden reddetmiş ve dosyayı Ankara İdare Mahkemesine göndermiştir.^[18]

Karar, 12. madde kapsamındaki Bakanlık ret işleminin yargı denetimine açık olduğunu gösterir ve ilk derece merciini belirler. Ret işleminin esastan denetimi için bir ölçüt koymaz.

B. 12/1-c Kapsamında Güvenlik Gerekçeli Ret: E. 2024/5165, K. 2024/4102, 17.10.2024

Suriye uyruklu kişiler 12/1-c kapsamında başvurmuş, başvuru kamu düzeni ve millî güvenlik bakımından engel teşkil eden hallerin bulunduğu gerekçesiyle reddedilmiştir. İdare mahkemesi davayı, bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiştir. Onuncu Daire, bölge idare mahkemesi kararının ilgili usul hükümleri uyarınca kesin olduğuna ve temyiz edilemeyeceğine karar vermiştir.^[19]

Karar, güvenlik şartının ret davalarındaki merkezi yerini ve bu tür uyuşmazlıkların bölge idare mahkemesinde sona erebileceğini gösterir. Dairenin incelemediği güvenlik değerlendirmesinin esasına ilişkin bir önermeye dayanak yapılmamalıdır.

C. 12/1-b, Ergin Olmayan Çocuk ve Zaman Meselesi: E. 2019/12203, K. 2023/6981, 16.11.2023

Bir baba 12/1-b kapsamında kendisi, eşi ve ergin olmayan çocukları için başvurmuştur. Çocuklardan biri başvuru tarihinde on sekiz yaşından küçük olup Cumhurbaşkanı kararının tarihinde ergin olmuş ve karara dahil edilmemiştir. Sorun, yaşın başvuru tarihine göre mi karar tarihine göre mi belirleneceğidir. Yargılama sırasında davacı 12/1-c uyarınca ayrıca vatandaşlık kazanmış, Daire de davanın konusuz kaldığına karar vermiştir.^[20]

Karar, yatırımcı aileleri bakımından gerçek bir yorum sorununu ortaya koyar, ancak çözmez. Mesele çözülünceye kadar, on sekiz yaşına yakın çocuğu olan ailelerin yatırım yoluyla vatandaşlık başvurusunun zamanlamasını buna göre planlaması gerekir.

D. Güvenlik Gerekçesiyle 40. Madde Uyarınca Geri Alma: E. 2024/3835, K. 2026/324, 04.02.2026

40. madde, hukuki şartlar oluşmadan verildiği sonradan anlaşılan vatandaşlık kararlarının geri alınmasını düzenler.^[21] 12. maddenin parçası değildir; ancak vatandaşlık 12. madde uyarınca kazanılmışsa, 40. maddeye ilişkin bir karar 12. maddedeki şartların kazanma anında ne gerektirdiğini gösterir.

Davacı 12/1-c uyarınca Cumhurbaşkanı kararı ile vatandaşlık kazanmıştır. Karar, istihbari bilgilerin millî güvenlik veya kamu düzeni bakımından sakınca bulunabileceğine işaret etmesi üzerine geri alınmıştır. Daire zaman bakımından bir ayrım yapmıştır: hukuki şartların oluşmadığı gerekçesiyle geri alma, sonradan öğrenilmiş olsa bile engelin vatandaşlığın kazanıldığı tarihte veya öncesinde mevcut olmasını gerektirir. Kazanmadan sonra ortaya çıkan olgular, kural olarak, ilk kararın şartlarının hiç oluşmadığının kanıtı sayılamaz.^[22]

Daire, dosyadaki bilgi ve belgelerin ilgili tarih itibarıyla yeterli bir güvenlik dayanağı ortaya koymadığı sonucuna varmış, geri alma işlemini sebep unsuru yönünden hukuka aykırı bulmuş ve Cumhurbaşkanı kararının ilgili kısmını iptal etmiştir.

E. Yatırım Yoluyla Kazanılan Vatandaşlığın Geri Alınması: E. 2024/405, K. 2026/361, 05.02.2026

Aynı Daire bir gün sonra, 12/1-b uyarınca yatırım yoluyla kazanılan vatandaşlığa ilişkin bir davayı karara bağlamıştır. Yatırıma esas döviz alım belgelerinin gerçeğe aykırı düzenlendiği tespit edilmiş ve uygunluk belgesi iptal edilmiştir. Danıştay, 40. madde uyarınca yapılan geri alma işlemini hukuka uygun bulmuştur.^[23]

İki karar farklı sakatlıklara ilişkindir. E. 2024/3835’te ileri sürülen güvenlik engelinin ilgili tarihte mevcut olduğu gösterilememiş; E. 2024/405’te ise kazanma anında bulunması gereken yatırım şartı gerçekleşmemiştir. Yatırım yoluyla vatandaşlık başvuranları bakımından asıl uyarı ikinci karardadır: sakat yatırım belgelerine dayanılarak alınan Türk pasaportu, verildikten sonra da geri alma riskine açıktır. 40. madde uyarınca geri alma, kazanmanın ilgilinin yalan beyanı veya önemli hususları gizlemesi sonucunda gerçekleştiği hallerde uygulanan 31. maddedeki iptalden de ayrı tutulmalıdır.^[24]

VII. Değerlendirme ve Sonuç

12. madde, 2009’daki kısa bir hükümden bugünkü Türk vatandaşlık hukukunun uygulamada en önemli mekanizmalarından birine dönüşmüştür. İlk yapısı hâlâ görülebilir: özel olarak belirlenmiş bir grup ve millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması. Değişiklikler yatırım ve Turkuaz Kart bendini eklemiş, reddi açıkça düzenlemiş ve nihai kararı Cumhurbaşkanına bırakmıştır. Hiçbiri istisnai vatandaşlığı kendiliğinden doğan bir hakka dönüştürmemiştir.

İçtihattan üç sonuç çıkmaktadır. Birincisi, şartları taşımak ile vatandaşlığı kazanmak aynı şey değildir; Yönetmelik’e uygun bir yatırım yabancıyı 12. maddenin kapsamına sokar, ancak vatandaşlık yine Cumhurbaşkanı kararına ve güvenlik şartına bağlıdır. İkincisi, Devletin takdir yetkisi geniştir, fakat ret veya geri alma işleminin sebebi gerçek ve hukuken yeterli olmalıdır ve yargı denetimine tabidir. Üçüncüsü, kararlar neyi karara bağladıklarına göre okunmalıdır: E. 2023/2013 görevli mahkemeye, E. 2024/5165 bölge idare mahkemesi kararının kesinliğine ilişkindir, E. 2019/12203 konusuz kalmıştır; 12. maddedeki şartların esasına yalnızca Şubat 2026 tarihli 40. madde kararları girmektedir.

Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı, dolayısıyla, ne 400.000 ABD dolarlık bir alımla kendiliğinden doğan bir hak ne de yargı denetimine kapalı bir alandır; kanunla kurulmuş ve kanunla sınırlandırılmış, takdire dayalı bir kazanma yoludur. Yatırımcı bakımından pratik sonuç şudur: dosyanın üç noktada sağlam olması gerekir; yatırım ve belgeleri, güvenlik ve arşiv araştırması ve vatandaşlık kararının dayandığı şartların sonradan da ayakta kalması.

VIII. Sıkça Sorulan Sorular: Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı ve 12. Madde

Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığının kanuni dayanağı nedir?

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 12/1-b, 6458 sayılı Kanun m. 31/1-j ve Uygulama Yönetmeliği m. 20/2. Yatırım yoluyla vatandaşlık (CBI Turkey) ayrı bir kanun değil, istisnai vatandaşlığın bir koludur.

2026’da yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı için asgari tutar nedir?

Üç yıl satılmamak kaydıyla gayrimenkulde 400.000 ABD doları; sabit sermaye yatırımı, banka mevduatı, Devlet borçlanma araçları, yatırım fonu katılma payı ve bireysel emeklilik yollarında 500.000 ABD doları. İstihdam yolunda en az 50 kişi aranır.

Yatırım yapılınca Türk vatandaşlığı garanti midir?

Hayır. 12. madde, şartları taşıyan yabancıların Cumhurbaşkanı kararı ile vatandaşlığı “kazanabileceğini” ve bunun ancak millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması halinde mümkün olduğunu öngörür. Yatırım başvuru imkânı doğurur, kazanılmış hak doğurmaz.

Yatırımcının Türkiye’de yaşaması veya Türkçe bilmesi gerekir mi?

Hayır. 11. maddedeki beş yıl ikamet ve Türkçe şartları, 12. madde kapsamındaki istisnai kazanmada aranmaz.

İstisnai vatandaşlık başvurusunun reddine karşı dava açılabilir mi?

Evet. Bakanlık ret işlemi idari işlemdir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir. Mahkeme, dayanılan sebebin gerçek ve hukuken yeterli olup olmadığını denetler.

Yatırım yoluyla kazanılan vatandaşlık sonradan geri alınabilir mi?

Evet. 40. madde uyarınca, hukuki şartlar oluşmadan verildiği sonradan anlaşılan vatandaşlık kararı geri alınır; örneğin yatırım belgelerinin gerçeğe aykırı olduğunun ortaya çıkması halinde. Danıştay Şubat 2026’da böyle bir geri alma işlemini hukuka uygun bulmuştur.

Dipnotlar

1. [1] 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, kabul tarihi 29.05.2009, RG 12.06.2009, S. 27256. ↩
2. [2] 5901 sayılı Kanun, m. 10–12. ↩
3. [3] 5901 sayılı Kanun, m. 12/1-a ilâ d. Göçmen statüsü için bkz. 5543 sayılı İskân Kanunu. ↩
4. [4] 5901 sayılı Kanun, m. 11/1. ↩
5. [5] 5901 sayılı Kanun, m. 12/2 (7039 sayılı Kanun m. 29 ile eklenmiştir). ↩
6. [6] TBMM, Türk Vatandaşlığı Kanunu Tasarısı ve İçişleri Komisyonu Raporu, Esas No. 1/458, Sıra Sayısı 90, 23. Dönem, 3. Yasama Yılı; 12. maddenin ilk metni ve madde gerekçesi (bundan sonra “TBMM Raporu”). ↩
7. [7] Danıştay 10. Daire, E. 2024/3835, K. 2026/324, T. 04.02.2026. ↩
8. [8] 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 27; 6458 sayılı Kanun, m. 31/1-j. ↩
9. [9] Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, RG 06.04.2010, S. 27544, m. 20/2 (değişik) (bundan sonra “Yönetmelik”). ↩
10. [10] 2016/9601 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, RG 12.01.2017, S. 29946; 106 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 19.09.2018, S. 30540; 418 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 07.12.2018; 5072 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 06.01.2022; 5554 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, RG 13.05.2022, S. 31834. ↩
11. [11] Bkz. yuk. dn. 1; TBMM Raporu, yuk. dn. 6. ↩
12. [12] 6735 sayılı Kanun, m. 27; Yönetmelik, yuk. dn. 9, m. 20/2. ↩
13. [13] 7039 sayılı Kanun, m. 29. ↩
14. [14] 700 sayılı KHK, m. 188 (12. maddenin birinci fıkrasındaki “Bakanlığın teklifi, Bakanlar Kurulunun” ibaresi “Cumhurbaşkanı” olarak değiştirilmiştir). ↩
15. [15] 2575 sayılı Danıştay Kanunu, m. 24/1-a; ayrıca bkz. VI.A ve VI.D. ↩
16. [16] Banu Şit Köşgeroğlu, “İstisnai Yoldan Vatandaşlığın Kazanılmasına İlişkin Genel Esaslar ve Son Değişiklikler Çerçevesinde Türk Vatandaşlığının İstisnai Yoldan Kazanılması”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 1 (2017), s. 169–198. ↩
17. [17] Danıştay 10. Daire, E. 2024/3835, yuk. dn. 7. ↩
18. [18] Danıştay 10. Daire, E. 2023/2013, K. 2023/2321, T. 27.04.2023. ↩
19. [19] Danıştay 10. Daire, E. 2024/5165, K. 2024/4102, T. 17.10.2024. ↩
20. [20] Danıştay 10. Daire, E. 2019/12203, K. 2023/6981, T. 16.11.2023. ↩
21. [21] 5901 sayılı Kanun, m. 40. ↩
22. [22] Danıştay 10. Daire, E. 2024/3835, yuk. dn. 7. ↩
23. [23] Danıştay 10. Daire, E. 2024/405, K. 2026/361, T. 05.02.2026. ↩
24. [24] 5901 sayılı Kanun, m. 31. ↩

Seçilmiş Kaynakça

1. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Türk Vatandaşlığı Kanunu Tasarısı ve İçişleri Komisyonu Raporu, Esas No. 1/458, Sıra Sayısı 90, 23. Dönem, 3. Yasama Yılı.
2. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, RG 12.06.2009, S. 27256.
3. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 31/1-j.
4. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 27.
5. 7039 sayılı Kanun, m. 29.
6. 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, m. 188.
7. 5543 sayılı İskân Kanunu.
8. Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, RG 06.04.2010, S. 27544, m. 20 (değişik).
9. Şit Köşgeroğlu, Banu, “İstisnai Yoldan Vatandaşlığın Kazanılmasına İlişkin Genel Esaslar ve Son Değişiklikler Çerçevesinde Türk Vatandaşlığının İstisnai Yoldan Kazanılması”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 1 (2017), s. 169–198.
10. Danıştay 10. Daire, E. 2023/2013, K. 2023/2321, T. 27.04.2023.
11. Danıştay 10. Daire, E. 2019/12203, K. 2023/6981, T. 16.11.2023.
12. Danıştay 10. Daire, E. 2024/5165, K. 2024/4102, T. 17.10.2024.
13. Danıştay 10. Daire, E. 2024/3835, K. 2026/324, T. 04.02.2026.
14. Danıştay 10. Daire, E. 2024/405, K. 2026/361, T. 05.02.2026.