Blog7589 sayılı Kanun ile gelen 12. Yargı Paketi

BİM’in, ilk derece kararını kaldırdıktan sonra yeniden verdiği kararlara karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde Danıştay’da temyiz imkânı getirildi. Ancak beş kategori temyize tamamen kapatıldı: (i) idare ve vergi mahkemelerinde tek hâkimle görülen davalar, (ii) 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’ndan kaynaklanan tüm davalar, (iii) çiftçi malları (4081) ve zilyetliğe tecavüz (3091) davaları, (iv) iki karar arasındaki farkı parasal sınırı aşmayan kararlar, (v) yalnız vekâlet ücreti/yargılama giderine ilişkin kararlar.

Değişiklik, yürürlükten sonra verilen BİM kararlarına uygulanacak; mevcut BİM kararları eski rejime tabi.

Etki: İkamet izni, sınır dışı, vize ve uluslararası koruma davalarında Danıştay denetimi sona erdi — istinaf artık son kanun yolu; bu dosyalarda tüm delil, tanık ve hukuki argümanların ilk derece ve istinaf aşamasında eksiksiz ileri sürülmesi hayati önemde.

İdare mahkemelerinde tek hâkimle çözülecek iptal ve tam yargı davalarında parasal sınır 25.000 TL’den 486.000 TL’ye — yaklaşık 20 kat — yükseltildi.

Ayrıca öğrenci işlemleri (uzaklaştırma/ilişik kesme hariç), kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, yolluk, lojman ve izin işlemleri, uyarma cezaları, meslek kuruluşlarının disiplin cezaları (meslekten men hariç) ve 2022 sayılı Kanun davaları tek hâkime bağlandı. Yeni açılan davalara uygulanır.

Etki: İdareyle uyuşmazlıkların çok büyük bölümü artık tek hâkimde görülecek ve yukarıdaki kural gereği temyize de kapalı olacak — 486.000 TL altındaki idari davalarda yargı yolu fiilen iki aşamaya indi.

BİM’in gerekçeyi değiştirerek veya maddi hataları düzelterek istinafı reddetme yetkisi açıkça düzenlendi; dosyanın ilk derece mahkemesine geri gönderilmesi yedi sınırlı halle (görev/yetki, hasım hatası, eksik hüküm, keşif/bilirkişi, duruşma eksikliği vb.) sınırlandı ve BİM’e keşif/duruşma eksikliğini bizzat giderme imkânı tanındı.

Etki: İdari davalarda mahkemeler arası gidiş-gelişler azalacak, istinaf aşaması belirgin biçimde hızlanacak.

Danıştay’daki geçiş düzenlemesinin süresi 10 yıldan 14 yıla çıkarıldı; ilgili fıkra hükümleri 23/7/2030’a kadar uygulanmayacak.

Etki: Danıştay’ın mevcut daire ve üye yapısı 2030’a kadar korunuyor.

Tamamı miras yoluyla edinilmiş ve üçüncü kişi payı bulunmayan taşınmazlarda, ortaklığın satış yoluyla giderilmesinde birinci artırma bir defaya mahsus olmak üzere yalnız malik mirasçılar arasında yapılacak ve teklif muhammen kıymetin %100’ünden az olamayacak; taşınmaz ancak bu artırmada satılamazsa ikinci artırmada (%50 eşiğiyle) herkese açılacak.

Satış isteyip artırmaya katılmak isteyen alacaklıdan, alacağının teminatı karşıladığı ölçüde teminat alınmayacak; Hazine teminattan muaf. İhale bedelini süresinde yatırmayanın teminatı iade edilmeyecek (masraf mahsubu sonrası hak sahiplerine/paydaşlara ödenecek) ve ayrıca teklif ettiği bedelin %5’i oranında idari para cezası kesilecek; bedeli yatırmayan satış isteyen alacaklıysa muhammen bedelin %10’u kendi alacağından düşülecek.

Etki: Aile taşınmazları üçüncü kişilere karşı güçlü biçimde korunuyor; alacaklılar için ihaleye katılım ucuzluyor, ancak ciddiyetsiz teklifin maliyeti ağırlaştı — yürürlükten önce ilanı yapılmış artırmalar eski usule tabi.

Vesayet altındaki kişilere ait malların açık artırma ile satışı, UYAP’a entegre elektronik satış portalında yapılacak; ihale, vesayet makamının onamasıyla tamamlanacak ve onama kararının ihale gününden itibaren 10 gün içinde verilmesi gerekecek. (31 Ekim 2026’da yürürlükte)

Etki: Kısıtlıların malvarlığı satışları şeffaflaşıyor ve belirsiz onama bekleyişleri sona eriyor.

TBK ve TTK uyarınca faiz ödenmesi gereken hallerde, sözleşmede oran kararlaştırılmamışsa kanuni faiz artık sabit oran yerine TCMB’nin önceki yıl 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont (avans) oranının %80’i üzerinden yıllık olarak hesaplanacak.

Oran 30 Haziran’da bir önceki 31 Aralık oranından 5 puan veya daha fazla saparsa, yılın ikinci yarısında 30 Haziran’da belirlenen oranın %80’i geçerli olacak — yani faiz yılda iki kez güncellenebilecek.

Etki: Uzun süredir %9’da sabit kalan kanuni faiz piyasa koşullarına bağlandı ve ciddi ölçüde yükselecek — borçlular için gecikmenin maliyeti artıyor; tüm sözleşme faiz klozları, ihtarnameler ve derdest takiplerdeki faiz hesapları gözden geçirilmeli.

Çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında faiz başlangıcı ikiye ayrıldı: kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata haksız fiil/olay tarihinden, kazancın bilinemediği (varsayımsal) döneme ilişkin tazminata ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işleyecek.

Tahkikat başlayana kadar ifa amacıyla ödenen bedeller (ör. sigorta ödemeleri), ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilecek. Yalnızca yürürlükten sonra gerçekleşen olaylara uygulanır.

Etki: Trafik ve iş kazası tazminatlarında faiz yükü önemli ölçüde azalıyor ve erken ödeme değer kazanıyor — sigorta şirketleri ve işverenler lehine, zarar görenler bakımından ise tazminat toplamını düşüren bir değişiklik.

Dolandırıcılık suçlarına iştiraki; kendisine veya başkasına ait banka/kredi kartını ya da banka, aracı kurum, ödeme kuruluşu veya kripto varlık hizmet sağlayıcılarındaki hesabın kullanılmasını sağlayan bilgi ve araçları vermekten ibaret olanların cezası yarı oranında indirilecek.

Geçiş hükümleriyle: kanun yolundaki dosyalar bozulup ilk dereceye dönecek; infaz aşamasındaki hükümlüler, mahkeme ihtarından itibaren 6 ay içinde mağdurun zararını tamamen giderirse etkin pişmanlık indirimlerinden yararlanabilecek.

Etki: Hesabını başkasına kullandırdığı için ağır dolandırıcılık cezası alan çok sayıda kişi için indirim ve tahliye kapısı; mağdurlar için ise zararın hızla tazminine güçlü bir teşvik.

Belirsiz alacak davası türü yürürlükten kaldırıldı; kaldırılma tarihinden önce açılmış davalarda eski hükümler uygulanmaya devam edecek.

Etki: İşçilik ve tazminat alacaklarında yıllardır kullanılan dava modeli tarih oldu — yeni davalar kısmi dava modeline göre kurgulanmalı.

Kısmi davada talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikat sonuna kadar artırılabilecek; zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılacak.

Etki: Islah prosedürüne ve karşı tarafın zamanaşımı def’ine takılmadan, bilirkişi raporu sonrası alacağın tamamına ulaşmak mümkün — alacaklılar için belirsiz alacak davasının boşluğunu dolduran kritik bir imkân.

İki duruşma arasındaki süre kural olarak 3 ayı geçemeyecek; hâkim ancak bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe gibi zorunlu hallerde, gerekçesini belirterek daha uzun süre verebilecek.

Etki: Yıllara yayılan hukuk davalarında somut bir hız güvencesi — duruşma takvimleri tüm derdest dosyalarda sıkışacak.

Ses ve görüntü nakliyle duruşmaya katılanlar hakkında elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmayacak; ikrar, yemin, davanın geri alınmasına muvafakat, feragat, kabul ve sulh istisna. (31 Ekim 2026’da yürürlükte)

Etki: Şehir dışı ve yurt dışındaki taraf, tanık ve vekiller için e-duruşma tam işlevsel hale geliyor — yurt dışında yaşayan müvekkiller için önemli kolaylık.

İlk davanın açıldığı mahkeme, birleştirme kararıyla ancak kararın kesinleşmesinden itibaren bağlı olacak; birleştirme kararına karşı yalnız istinaf yolu, ayırma ve BAM birleştirme/ayırma kararlarına karşı ise ancak hükümle birlikte kanun yolu açık olacak ve bu husus tek başına kaldırma/bozma sebebi sayılmayacak.

Etki: Birleştirme-ayırma tartışmaları üzerinden dava uzatma taktiği etkisizleşiyor.

BAM’ın istinafı kısmen/tamamen kabul edip yeniden verdiği esas kararlarında temyiz, kabul veya ret edilen kısmın temyiz parasal sınırını aşmasına bağlandı; iki karar arasındaki fark istinaf sınırını geçmiyorsa veya karar yalnız vekâlet ücreti/yargılama giderine ilişkinse temyiz yolu kapalı.

Etki: Küçük ve orta ölçekli uyuşmazlıklarda istinaf fiilen son durak — dava değerine göre kanun yolu stratejisi baştan planlanmalı.

Anayasa Mahkemesi iptali sonrası hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) yeniden düzenlendi: 2 yıl ve altı hapis veya adli para cezalarında mümkün; sanığın kasıtlı suçtan sabıkasız olması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve mağdurun/kamunun zararının aynen iade veya tazminle tamamen giderilmesi şart. Zararı derhal karşılayamayan sanık, denetim süresince aylık taksitlerle ödeme koşuluyla HAGB’den yararlanabilecek.

5 yıllık denetim süresi ve 1 yıla kadar denetimli serbestlik yükümlülükleri öngörüldü; HAGB kararına karşı artık itiraz değil istinaf (ve halinde temyiz) yolu açık — usul ve esas yönünden tam denetim yapılacak. İşkence, eziyet ve kamu görevlisinin kötü muamele niteliğindeki suçlarında HAGB uygulanamayacak.

Etki: HAGB keyfilikten çıkarılıp gerçek yargısal denetime bağlandı — sanıklar için zararın giderilmesi belirleyici şart, mağdurlar için etkili bir kanun yolu güvencesi.

Moleküler genetik inceleme sonuçları kimliksizleştirilmiş özel bir sisteme kaydedilecek; takipsizlik, beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı kararlarının kesinleşmesinde derhâl, diğer hallerde kesinleşmeden itibaren 20 yıl sonra savcı huzurunda imha edilecek; ilgiliye hâkimden silme talep etme hakkı tanındı ve kayıtların kullanımı mahkeme/hâkim/savcı kararına bağlandı.

Etki: DNA verileri için açık bir kayıt-imha-silme rejimi geldi; kişisel veri güvencesi artıyor, 20 yıllık saklama süresi ise tartışılacak.

Kaçak sanık hakkında kovuşturma yürütülebilecek; ancak sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemeyecek; güvenlik tedbirine hükmedilmesi halinde kaçak sanık veya müdafii yargılamanın yenilenmesini isteyebilecek.

Etki: Yurt dışındaki sanıkların dosyaları süresiz bekletilmeyecek; savunma hakkı yenileme yoluyla korunuyor.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının Ceza Genel Kuruluna itiraz süresi 30 günden 3 aya çıkarıldı; sanık lehine itirazda süre aranmayacak; itiraz talebinde bulunabilecekler (sanık, katılan ve suçtan zarar görenler) kanunla netleştirildi.

Etki: Kesinleşmiş ceza kararlarına karşı olağanüstü denetim güçlendi — sanık lehine itiraz süresiz hale geldi.

Mahkeme ve savcılıklarca istenen noterlik evrakı, noter tarafından e-imzalı onaylı örnek olarak elektronik ortamda gönderilecek; bu işlemler için harç, vergi ve değerli kâğıt ücreti dâhil hiçbir ücret alınmayacak.

Etki: Delil temini hızlanıyor, noter evrakı masrafları ortadan kalkıyor.

Mesleğin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurmak, hâkim ve savcılar için disiplin (kınama) yaptırımına bağlandı.

Etki: Hukuki konuların bilirkişiye havalesi dönemi kapanıyor — dosyalar hızlanır, bilirkişi masrafları azalır.

Hâkim ve savcı yardımcılarının eğitim müfredatı ile yazılı ve sözlü sınav usulü — konu başlıkları, 25’er puanlık dört sözlü değerlendirme kriteri, tutanak ve mazeret rejimi — ayrıntılı biçimde kanun düzeyinde düzenlendi.

Etki: Mesleğe kabul objektif kriterlere bağlanıyor — orta vadede yargı kalitesine yatırım.

Adli tıp ihtisas kurulu başkan ve üyeliği için tıpta/diş hekimliğinde uzmanlık veya alanında doktora şartı getirildi; kurul başkan-üyeleri ile grup ve daire başkanlarının görev süresi 4 yılla sınırlandı; yürürlük tarihinde 4 yılını doldurmuş olanların görevi sona eriyor.

Etki: Adli Tıp Kurumu’nda kapsamlı kadro yenilenmesi başlıyor — bekleyen rapor süreçlerinde geçiş dönemi etkisi görülebilir.

Kanunun büyük bölümü 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe girdi. Vesayet satışları (TMK m.440, 444) ve e-duruşmada imza (HMK m.149) hükümleri 31 Ekim 2026’da; Danıştay düzenlemesi 23 Temmuz 2026’dan geçerli olmak üzere yürürlükte.

Geçiş kuralları: ilanı yapılmış ihaleler, açılmış belirsiz alacak davaları, verilmiş BİM kararları, teslim edilmiş Yargıtay dosyaları ve gerçekleşmiş haksız fiiller kural olarak eski hükümlere tabi; TCK 158/4 indirimi ise derdest ve infazdaki dosyalara da uygulanacak.

Etki: Her dosya için “eski kural mı, yeni kural mı?” sorusu ayrı ayrı yanıtlanmalı — geçiş hükümleri hak kaybını önlemenin anahtarı.